Perşembe, Eylül 29, 2022

Güzel bir gün olsun!

Bir Buçuk Dakikada Harry...

Kült sinema serisi Harry Potter'ın bir buçuk dakikalık kısa bir animasyonu hazırlandı. Tüm...

Vera Shimunia’nın Muazzam Nakış...

Rus nakış sanatçısı Vera Shimunia'nın muazzam nakış çalışmaları ilgi çekiyor. Nakışlarına inanılmaz manzaralar...

Dünyanın En Büyük Ahşap...

Çöküşün eşiğindeki bu cılız ahşap bina Büyükada Rum Yetimhanesi. Avrupa’nın ve dünyanın en...

İş Kazası Avukatı

İş kazası çok farklı alanlarda gerçekleşmektedir. Meslek hastalıkları, trafik ve inşaat kazaları iş...
Ana SayfaİnsanAfife Jale: Türk...

Afife Jale: Türk Tiyatrosunda Kadın Devrimi

Google News

Azimle neler yapılabileceğini bize gösteren, Türk tiyatrosunda kadın devriminin meşalesini yakan kadın Afife Jale. Tiyatro aşkından dolayı evlatlıktan reddedilen, devletin hakkında bildiri yayımlayacak kadar korktuğu cesur bir kadın.

Türkiye’de tiyatro sahnesine çıkan ilk Müslüman Türk kadını, tiyatro oyununda kullandığı takma adını soyadı yapacak kadar tutkulu kadın Afife Jale’nin sancılı yaşamı, annesi Methiye Hanım’ın doğum sancılarından hemen sonra başladı. Yıl 1902’ydi.

Tarihler 1918 yılını gösterdiğinde Osmanlı’nın ilk konservatuarı olma özelliği taşıyan, günümüzde Şehir Tiyatroları adıyla varlığını sürdüren Darülbedayi’ye öğrenci olarak kabul edilen 5 kadından biri oldu. Kasım ayında başlayan konservatuar serüveni, 18 Aralık günü Afife’nin mülazım artistlik yani stajyer oyuncu olarak işe alınmasıyla devam etti.

Tiyatro Sahnesine Çıkan İlk Müslüman Türk Kadını Afife Jale

Afife Jale: Türk Tiyatrosunda Kadın Devrimi

O dönemde Müslüman Türk kadınlarının tiyatro sahnesine çıkmasına izin verilmiyordu. 1919 yılında şair ve yazar Hüseyin Suat Yalçın’ın kaleme aldığı Yamalar adlı oyunun ilk gösterimi yapılacaktı.

Emel rolünde oynayan Ermeni oyuncu Eliza Binemeciyan’ın Paris’e gidişi üzerine Afife, sonradan soyadı olarak kabul edeceği Jale takma adıyla sahneye çıktı.

Türk tiyatro tarihinde bir devrim olarak kabul edilecek o gecede Afife Hanım sahneye çıkan ilk Türk kadını oldu.

O günden sonra Afife Jale olarak anılmaya başlayan Afife tarihe adını yazdırdı.

Dahiliye Nezaretinden Afife Jale İçin Bildiri

Afife Jale: Türk Tiyatrosunda Kadın Devrimi

Bir sonraki hafta Tatlı Sır oyunu ile sahneye çıkan Afife Jale’yi tutuklamak için polisler tiyatroyu bastı. Osmanlı tarihinde kendi tiyatrosunu kuran ilk iki Ermeni kadın tiyatro oyuncusundan biri olan Kınar Sıvacıyan yardımıyla kaçmayı başardı.

Odalık oyunuyla üçüncü kez sahneye çıktığında tekrar tutuklanmaya çalışıldı ama yine kaçmayı başardı. Bu oyundan sonra babası Hidayet Bey tarafından evlatlıktan reddedildi ve evden ayrılmak zorunda kaldı.

Afife Jale’nin başına gelenler bunlarla da sınırlı kalmadı. Dahiliye nezareti Müslüman Türk kadınının kesinlikle sahneye çıkamayacağına dair bir bildiri yayınladı. Darülbedayi’ye ulaşan bildiriden sonra işten çıkartıldı. Oysa Afife sahneye çıktığı ilk geceyi “Yaşamımda mutlu olduğum ilk gece” olarak tanımlıyordu. Tiyatro kadrosundan çıkarıldıktan sonra maddi manevi sıkıntılar yaşamaya başlayan Afife Jale, şiddetli baş ağrılarına dayanamaz hale geldi.

Doktorunun tedavisinde morfin kullanmaya başlamasının ardından morfin bağımlısı oldu. Tiyatrosuz kalmak ruhsal açıdan Afife’yi bitirmeye başladı.

Afif Jale Yeniden Doğuyor

Afife Jale: Türk Tiyatrosunda Kadın Devrimi 1

Sıkıntılı geçen birkaç yılın ardından Afife Jale için bir fırsat doğdu. Uzun yıllar Mısır tiyatrosunun gelişmesi için yurtdışında olduktan sonra ülkeye dönen, Türk tiyatro ve sinema oyuncusu Burhanettin Tepsi’nin kurduğu Burhanettin Tiyatrosu turnelere başlıyordu.

Burhanettin Tiyatrosu’nda daha sonra Türk tiyatrosunun batılı anlamda kurucusu kabul edilecek olan Muhsin Ertuğrul da sahne alıyordu. Afife Jale bir süre tiyatroyla Anadolu turnesine çıktı. Daha sonraları Fikret Şadi’nin Milli Sahnesi’yle birçok şehirde temsiller oynadı.

Cumhuriyetin İlanı ve Son Dönem

1923 yılında ulu önder Mustafa Kemal Atatürk’ün liderliğinde Türkiye Cumhuriyeti kuruldu. Yeni cumhuriyette, Osmanlı döneminin aksine, kadın oyuncuların tiyatro oynaması önünde bir engel bulunmuyordu, aksine kadınların sahne alması desteklenmeye başlanmıştı.

1928 yılı Afife Jale için önemli bir tarih oldu. Türk sanat müziği sanatçısı Hâfız Burhan olarak da bilinen Burhan Sesyılmaz’ın bir konserinde ona tamburuyla eşlik eden besteci Selahattin Pınar ile tanıştı. Bir yıl sonra evlendiler. Ancak Afife Hanım’ın morfin bağımlılığı evliliği olumsuz etkiledi ve 1935’te boşandılar.

Bağımlılık sebebiyle tiyatroyu da bırakmak zorunda kalan Afife Jale, son yıllarını geçirmek üzere Bakırköy Ruh ve Sinir Hastalıkları Hastanesi‘ne yatırıldı. 24 Temmuz 1941 yılında vefat etti.

Afife Jale: Türk Tiyatrosunda Kadın Devrimi
Afife Jale’nin Cenazesi

Çalkantılı hayatı, tiyatro aşkı, azmi ve öncü kimliğiyle Türk tiyatro tarihinde “Tiyatro sahnesine çıkan ilk Müslüman Türk kadın” olarak anılmaya ölümünden sonra da devam etti.

1997 yılından bugüne, sanatçıyı onurlandırmak ve anısını yaşatmak için Yapı Kredi tarafından en prestijli tiyatro ödüllerinden biri olarak kabul edilen Afife Tiyatro Ödülleri her yıl düzenlenmektedir.

8 Mart Dünya Kadınlar Günü için yazdığımız Türkiye’de İlkleri Başaran Kadınlar adlı içeriğimize de göz atabilirsiniz.

Okumaya devam edin

WD’nin Muazzam Sokak Çizimleri

Atina'da yaşayan Endonezyalı sanatçı sokakları tuval olarak kullanıyor. Wild Drawing yani Vahşi Çizim anlamına gelen kelimenin kısaltması olan WD adını kullanan sanatçı, göz alıcı sokak çizimleriyle renklendiriyor. WD, modern metropollerin sokaklarında, boş duvarlarında yenilikçi kompozisyonlar yaratıyor. Endonezyalı olan sanatçı, şu...

Michael Pederson’ın Sahte Sokak Tabelaları

Sidneyli sanatçı Michael Pederson, küçük sokak tabelarıyla esprili mesajlar veriyor. Şehrin en beklenmedik yerlerinde karşınıza çıkıyor. Pederson, halka açık bir alanda "Lütfen burada bekle. Gelecekteki benliğiniz yakında sizinle buluşacak." tabelasıyla karşınıza çıkabiliyor. Ya da halka açık bir telefon kulübesinin içine...

Julius Neubronner: Fotoğrafçı Güvercinlerin Hikayesi

Geçen yüzyılın başında, havacılığın henüz emekleme döneminde, Julius Neubronner adlı bir Alman yeni bir fikir ortaya attı. Bir güvercin göğsüne bağlanabilecek minyatür bir kamerayla havadan fotoğraflar çekebilirdi. Julius Neubronner, Frankfurt yakınlarındaki memleketi Kronberg'in yakınında bulunan bir sanatoryuma ilaç yollamak için...